اشاره:
اين روزها متکدیان زيادي را مي‌توان در جای جای شهر ديد؛ كودكاني كه دستمال کثیف خود را روي شيشه ماشين‌هايي كه منتظر چراغ سبز ايستاده‌اند، مي‌كشند يا كودكاني كه همراه مادر خود کف پياده‌رو خوابیده‌اند و از همه مهم‌تر اتباع غير ايراني هستند كه در لابه‌لاي جمعیتی كه خود را براي سال جدید آماده مي‌كنند، كاسبي مي‌کنند. چه عاملي موجب تكدي‌گري مي‌شود و چه كسي مسوول مقابله و جمع‌آوري با متکدیان است؟ براي دريافت پاسخ اين سوالات در اين گزارش همراه ما باشيد.

آخرين ماه سال، شور و هیجان خريد شب عيد و بازار و خيابان‌ها و مغازه‌ها كه مملو از مشترياني است كه خود را براي نوروز آماده مي‌کنند. در لابه‌لاي اين جمعیت، آنچه چهره شهر را زشت مي‌نمايد، زنان، مردان و كودكاني هستند كه گاه با سر و وضعي ژوليده و گاه اتو کشیده و محترمانه دست نياز به سوي شهروندان دراز مي‌کنند و دل ايراني جماعت نيز رقيق‌تر از آن است كه شادي نوروزش را با ديگري تقسيم نکند! و اگر اين محتاج(؟) زن يا كودك باشد، احساسات آدم‌ها بيشتر تحريك مي‌شود. واژه‌هاي تكراري اين افراد كه گويا همه‌شان مستاجرند، بي‌همسر و مريض‌اند، يتيم‌اند و قدرت سير کردن شكم خود را ندارند و... .
بانوي میانسالی نزديك دادگستري با آسودگي خاطر، جلوی درب خانه‌اي نشسته بود. هم آفتاب مي‌گرفت و هم كاسبي مي‌كرد. نه عوارضي به شهرداري مي‌پرداخت و نه مالياتي به دارايي، بي‌دغدغه و آسوده خيال، نه نيروي انتظامي معترض او مي‌شد و نه حكمي از دادگستري به دستش مي‌رسيد.
در سوي ديگر، آنهايي كه پاي رفتن دارند، به هر اداره‌اي سرك مي‌كشند و دل کارمندان را با نسخه‌هاي پزشكي جعلي به درد مي‌آورند.
بانوي ديگري نوزاد چند ماهه‌اي را در سرماي بهمن ماه کف پياده‌رو خوابانيده بود و دل رهگذراني را كه به مسجد‌النبي مي‌رفتند به درد مي‌آورد. نگين روي بيني‌ زن نشان مي‌داد كه ايراني نيست و مي‌گفت؛ اهل پاكستانم و کشورم جنگ زده است، خدا لعنت كند آمريكا را...؛ گويا پيشينه عداوت مردم ايران با دولتمردان آمريكا را مي‌دانست... .
به راستي چه عواملي باعث تكدي‌گري مي‌شود؟ حتماً شما هم خبرهاي زيادي خوانده و شنيده‌ايد از گداهاي ميليوني. هر چند اختلافات طبقاتي و مشکلات اقتصادي و فقر بر اين مساله دامن مي‌زند، اما فقر اقتصادي تنها عامل نيست.
مهدي عامري، کارشناس ارشد مردم‌شناسي در اين رابطه مي‌گويد: تكدي‌گري به عنوان يك معضل اجتماعی مطرح است كه هم خود مصداق آسيب اجتماعی بوده و هم زمينه‌ساز گسترش و شيوع ديگر آسيب‌هاي اجتماعی است. تكدي‌گري به صورت مدرن يا غير مدرن پديده‌اي اجتماعی است كه با دو عامل مهم كمك‌دهنده و كمك گيرنده رابط دارد.
اين استاد دانشگاه مي‌افزايد: يكي از مسايل مورد توجه در تكدي‌گري به ساختار فرهنگي- اجتماعی هر جامعه برمي‌گردد. دسترسي آسان به پول به طرق مختلف به روحيه نوع‌دوستي ايرانيان برمي‌گردد، اما شهروندان بايد بدانند كه كمك به متكديان، كمك به ترویج آسيب‌هاي اجتماعی است، مثلاً خريد و فروش و مصرف مواد مخدر يكي از پديده‌هاي رایج در بين متکدیان است.
عامري، ضعف قانوني در برخورد با متکدیان را مهم‌ترين عامل روي آوردن افراد به تكدي‌گري دانسته و تصريح مي‌كند: شهرداري، بهزيستي، دادگستري و نيروي انتظامي بايد نسبت به اين معضل هماهنگ و قاطعانه عمل کنند و به اخذ تعهدنامه بسنده نكنند، ضمن اینکه حل مشکلات اقتصادي، کاهش اختلافات طبقاتي، جلوگیری از مهاجرت و... مي‌تواند به حل اين مشکل كمك كند.
رمضان نجفي، کارشناس ارشد مشاوره خانواده نيز مي‌گويد: زنجیره‌اي از عوامل دست به دست هم داده و فرد را به اين وادي مي‌کشاند. عوامل اقتصادي، فرهنگي، شيوه تربيت خانواده، ناكامي‌ها و بسياري از فشارهاي عاطفي و رواني مي‌تواند زمينه‌ساز اين انحراف اجتماعی باشد.
نجفی مي‌افزايد: آموزش‌هاي خانواده به فرزندان و كمك به آنان در يادگيري مهارت‌هاي زندگي، يافتن مسير درست زندگي و پاسخگويي به نيازهاي طبيعي خود، نقش بسزايي در کاهش انحرافات اجتماعی در سنين بالاتر دارد.
در بعد حكومتي، تقويت نهادهاي خدماتي و رفاهي، شناسايي افراد نيازمند و تحت پوشش قرار دادن آنها مي‌تواند موثر باشد و در نهايت شهرداري و نيروي انتظامي بايد با نظارت قوي و جدی اجازه حضور به اين افراد را ندهند.
نجفی يادآور شد: کاهش فاصله طبقاتي و آموزش مهارت‌هاي اشتغال‌زايي به بانوان خانه‌دار و اعطاي تسهيلات و پوشش بيمه‌اي براي بانوان آسيب‌پذير، زمينه ورود آنان را به تكدي‌گري کاهش خواهد داد.
فاطمه پزشكيان، معاون اجتماعی اداره كل بهزيستي استان قزوين در پاسخ به اين سوال كه چه برنامه‌اي براي جمع‌آوري متکدیان سطح شهر داريد؟ گفت: طبق دستورالعمل شورايعالي اداري كشور، شهرداري و فرمانداري وظيفه جمع‌آوري متکدیان را در سطح شهر دارند و پس از جمع‌آوري و اسکان آنان در اردوگاه‌هاي مجزا امکانات اوليه در اختيار آنها قرار داده ‌شود.
وي افزود: بهزيستي با ارگان‌هاي مرتبط جلسات مداومي جهت ساماندهي متکدیان برگزار کرده است، اما بهزيستي تنها وظيفه نگهداري بخشي از اين افراد را دارد. مثلاً اين مجموعه وظيفه ساماندهي سالمنداني كه دچار آلزايمر شده‌اند و يا مجهول‌الهويه و بي‌سرپرست هستند، را دارد، ضمن اینکه بيماري آنان بايد در كميسيون پزشكي مورد تاييد قرار گيرد و يا اگر متكدي خانواده داشته باشد، بهزيستي با كمك مددجويان خود، خانواده‌هاي آنان را شناسايي کرده و از آنها تعهد مي‌گيرد تا اين عضو از خانواده را مورد حمايت قرار دهند.
معاون اجتماعی بهزيستي تصريح كرد: در نهايت بهزيستي مكلف است به افراد نيازمند خدمات ارايه دهد و قوه قضاييه وظيفه دارد به افرادي كه مستحق نبوده و به صورت ثابت اين حرفه را براي خود برگزيده‌اند، برخورد جدی نمايد؛ چرا كه منع قانوني مهم‌ترين عامل براي مقابله با اين افراد است.
با يك نگاه سطحي متوجه مي‌شويم تعداد متکدیان زن و کودکان خياباني بيش از متکدیان مرد است.
در گذشته مكاني براي نگهداري متکدیان از سوي شهرداري احداث شده بود كه به دلايلي تعطيل شده است.
اجراييات منطقه يك شهرداري، متولي جمع‌آوري متکدیان از سطح شهر بوده و مديريت اين منطقه اعلام نموده است كه شهروندان در صورت مشاهده متکدیان و کودکان خياباني با شماره تلفن ۲۵۶۶۰۰۴ تماس حاصل نمايند.
كاكاوند، مدير اجراييات منطقه يك شهرداري با اشاره به مشکلات و نواقص جمع‌آوري متکدیان گفت: طبق جلسات مکرر و متعددي كه با استانداري صورت گرفته، مقرر گرديد ديگر نهادهاي دولتي مانند؛ استانداري، بهزيستي، نيروي انتظامي، فرمانداري و دادگستري به صورت مشترک در اين راستا فعاليت نمايند، اما عدم هماهنگي و همکاری مشترک اين نهادها باعث شده شهرداري نيز عملاً موفق نباشد.
كاكاوند افزود: طي مكاتبات مکرر با استانداري و فرمانداري مشکلات و موانع را تشريح نموده‌ايم كه متاسفانه پاسخ قانع‌کننده‌اي به ما داده نشده است. به عنوان مثال؛ در درجه اول مکان مناسبي كه بتوان کودکان خياباني و متکدیان را نگهداري كرد، تعبيه نشده است.
وي تصريح كرد: عدم وجود کادر خانم جهت جمع‌آوري متکدیان زن يكي ديگر از معضلات است و قرار بود نيروي انتظامي ماموران زن خود را جهت همکاری به شهرداري معرفي نمايد تا شؤونات اسلامي نيز در اين طرح رعايت شود، ولي تاکنون اقدامي صورت نگرفته است.
كاكاوند تصريح كرد: نيروي انتظامي تنها در مورد جمع‌آوري تبعه‌هاي خارجی پس از تماس ماموران ما اقدام مي‌كند، ضمن اینکه در حال حاضر به دليل نداشتن خودروي ون، جمع‌آوري افراد فوق به وسيله نيسان و ماموران پليس ساختمان صورت مي‌گيرد و به دليل نداشتن مکان مناسب جهت نگهداري پس از اخذ تعهدنامه كتبي و يا تعهد از خانواده‌هاي کودکان خياباني، اين افراد مجدد به دامن اجتماع برمي‌گردند؛ چرا كه قرار بود دادگستري نيز قاضي ويژه‌اي براي پرونده‌هاي اين افراد معرفي نمايد، ولي تاکنون همکاری نکرده است و برخي افراد متاسفانه بيش از ۱۰ بار تعهد كتبي امضا کرده و مجدّداً دست نياز به سوي مردم دراز مي‌کنند.
كاكاوند خاطرنشان كرد: شهروندان با آگاهي و اطلاع از شخص كمك گيرنده، به آنها انفاق نمايند؛ چرا كه بسياري از اين افراد نيازمند حقيقي نيستند، به عنوان نمونه چند ماه قبل در جيب‌هاي يك متكدي يك ميليون و ۶۰ هزار تومان پول پيدا شد و يا عده‌اي از آنها به صورت باند عمل کرده و با شگردهاي خاص از احساسات مردم سوء استفاده مي‌کنند.
وي تاكيد كرد: كمك‌هاي هدايت نشده از سوي شهروندان به اينگونه افراد باعث افزايش فرهنگ تكدي‌گري مي‌گردد.
قابل ذکر است؛ علي‌رغم پيگيري‌هاي متعدد صورت گرفته از نيروي انتظامي و استانداري، متاسفانه پاسخی دریافت نشد.
(مهری شیرمحمدی - نازی اسپندار)